Nhật ký salesman: Thiếu lái máy công trình, giữ người thế nào?

01Một đợt tuyển dụng lớn và những chuyển động phía sau

Ngày 5.10.2026, VinAlpha công bố kế hoạch tuyển dụng 15.000 lái xe, lái máy, phục vụ hơn 20 dự án, với tổ chức thi công 3 ca, 4 kíp. Chính sách công bố gồm hỗ trợ nâng cao tay nghề miễn phí trong 15 ngày khi tham gia sát hạch đầu vào, bố trí chỗ ở, các bữa ăn và trợ cấp 3–5 triệu đồng/tháng tại một số dự án đặc thù. Đây là kế hoạch tuyển dụng được công bố, không phải số người đã tuyển xong. [1]

Nguồn: các tin tuyển dụng mang tên VinAlpha trên JobsGO, kiểm tra ngày 01.11.2026. Đây là mức chào tuyển theo tin đăng, vị trí và điều kiện cụ thể; chưa thể coi là mức thực nhận chung của mọi người lao động hoặc mặt bằng lương toàn ngành. [2]

Tôi dẫn trường hợp này để thấy quy mô nhu cầu nhân lực đang được đưa ra thị trường. Một thông báo tuyển dụng riêng lẻ chưa đủ chứng minh mức thiếu hụt của cả nước, nhưng rõ ràng nó đặt thêm áp lực cạnh tranh lên những doanh nghiệp đang sử dụng cùng nhóm lao động.

Nếu nhiều đơn vị cùng cần người trong một thời gian ngắn, trong khi đào tạo một người lái thành thạo cần thời gian, việc tuyển dụng rất dễ trở thành cuộc dịch chuyển nhân sự từ nơi này sang nơi khác.

Hôm nay doanh nghiệp này tuyển đủ. Ngày mai một doanh nghiệp khác lại thiếu.

Và nếu chỉ giành nhau số người đang có, tổng số thợ giỏi của ngành không tự nhiên tăng lên.

02Lương tăng là điều đáng mừng, xáo trộn cần quản trị

Tôi không nghĩ nên nhìn việc tăng thu nhập của người lái bằng sự khó chịu.

Anh em vận hành máy làm việc giữa nắng, bụi, tiếng ồn; có người xa nhà dài ngày, đổi ca, làm đêm. Trong tay họ là một tài sản lớn, xung quanh là con người, xe vận chuyển và những rủi ro công trường.

Một người thợ làm tốt xứng đáng có thu nhập tốt.

Điều khiến doanh nghiệp khó xoay xở là khi chi phí nhân công thay đổi nhanh hơn khả năng điều chỉnh giá thi công, đơn giá thuê máy hoặc dòng tiền của hợp đồng đang thực hiện. Cộng thêm người nghỉ đột ngột, máy phải chờ, người mới chưa quen việc, áp lực càng lớn.

Nhưng nếu chỉ kết luận rằng “thợ bây giờ đòi hỏi quá”, chúng ta sẽ bỏ qua nhiều câu hỏi cần trả lời: thu nhập cũ đã phù hợp chưa, lương có trả đúng hẹn không, điều kiện làm việc có tương xứng không, người quản lý có biết giữ người không?

Ở chiều ngược lại, người lái cũng cần hiểu rằng mức thu nhập cao thường đi kèm yêu cầu rõ hơn về tay nghề, kỷ luật, năng suất và trách nhiệm với thiết bị.

Cơ hội tốt lên thì năng lực nghề nghiệp cũng cần tốt lên.

03Với anh em lái máy: hãy hỏi kỹ trước khi quyết định

Tôi hiểu cảm giác nhìn thấy một thông báo tuyển dụng có mức thu nhập cao hơn đáng kể. Ai đi làm cũng cần lo cho gia đình. Thêm vài triệu đồng mỗi tháng có thể giải quyết được nhiều việc.

Nhưng trước khi nghỉ chỗ cũ, hãy làm rõ chỗ mới.

Con số lớn nhất trên tờ tuyển dụng chưa nói hết cuộc sống của mình ở công trường.

Tốt nhất, những nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và trách nhiệm cần được xác nhận bằng văn bản.

Cũng đừng cộng tất cả mức hỗ trợ được quảng cáo thành một khoản thu nhập chắc chắn. Có phụ cấp chỉ áp dụng ở một dự án, có khoản cần đủ điều kiện, có thưởng phụ thuộc kết quả công việc.

04Kỷ luật phải rõ, trách nhiệm phải công bằng

Trong những trao đổi về nghề, tôi có nghe phản ánh về nội quy nghiêm, các khoản bị gọi là “phạt”, hoặc những bất cập khi nhiều người cùng vận hành một máy. Đây là phản ánh cần kiểm tra từng trường hợp; tôi không dùng chúng để kết luận về VinAlpha hay bất kỳ doanh nghiệp cụ thể nào.

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là có thật về mặt quản lý: nếu máy chạy nhiều ca, nhiều người cùng sử dụng, phải làm thế nào để xác định đúng trách nhiệm?

Một dấu hiệu hư hỏng có từ ca trước mà không được ghi nhận. Một người đến nhận máy muộn vì chỗ ở xa nhưng phương án đưa đón chưa phù hợp. Một chỉ tiêu không đạt vì thiếu xe vận chuyển. Những tình huống ấy cần được phân tích đầy đủ trước khi đánh giá người lái.

Với tôi, quản lý chặt phải bắt đầu từ giao việc rõ, hướng dẫn rõ và ghi nhận rõ.

Nếu một chiếc máy có nhiều người lái, nên có sổ hoặc biểu mẫu bàn giao ca: giờ máy, nhiên liệu, cảnh báo, tình trạng bất thường và người tiếp nhận. Người lái phải báo trung thực; quản lý phải có người xử lý thông tin đó.

Muốn người thợ chịu trách nhiệm, trước hết phải cho họ biết chính xác mình đang nhận trách nhiệm về điều gì.

05Tay nghề và uy tín theo người lái đi lâu nhất

Tay nghề không chỉ nằm ở thao tác nhanh

Thị trường thiếu người có thể giúp một người dễ tìm việc hơn trong một giai đoạn. Nhưng để giữ được công việc tốt lâu dài, vẫn phải dựa vào năng lực.

Một người vận hành tốt còn biết kiểm tra máy đầu ca, nhận ra tiếng động hoặc cảnh báo bất thường, phối hợp với xe vận chuyển, giữ an toàn và làm đúng yêu cầu công việc. Khi chưa hiểu lệnh, họ hỏi lại. Khi phát hiện nguy cơ, họ báo. Khi bàn giao máy, họ nói rõ tình trạng.

Chạy nhanh mà phải sửa lại, làm nhiều mà gây mất an toàn, hoặc giấu hỏng hóc để đẩy sang ca sau đều không phải hiệu quả bền vững.

Tôi nghĩ anh em nên chủ động học thêm về đọc cao độ, yêu cầu thi công, chăm sóc thiết bị và vận hành từng dòng máy. Người mới cần được kèm cặp, người có kinh nghiệm cũng cần cập nhật.

Một đợt bổ túc ngắn có thể giúp làm quen hoặc hoàn thiện kỹ năng, nhưng không thay thế toàn bộ quá trình tích lũy kinh nghiệm trên công trường.

Giữ uy tín, nhưng đừng hiểu gắn bó là phải chịu đựng

Tôi không khuyên anh em nhảy việc liên tục chỉ vì một lời mời cao hơn chưa được kiểm chứng.

Mỗi lần chuyển việc là một lần làm quen máy, công trường, người quản lý và cách tính thu nhập. Nếu nghỉ quá vội, chưa tìm hiểu kỹ, rất dễ đổi một sự không hài lòng đã biết lấy một sự không chắc chắn lớn hơn.

Tuy nhiên, cũng không nên đánh đồng mọi người chuyển việc với người thiếu trách nhiệm.

Có người rời đi vì chậm lương kéo dài, điều kiện thiếu an toàn, hoàn cảnh gia đình hoặc không còn cơ hội phát triển. Những lý do ấy cần được tôn trọng.

Chọn nơi làm việc tỉnh táo, làm việc đàng hoàng và khi cần rời đi thì rời đi có trách nhiệm.

Thực hiện nghĩa vụ báo trước theo trường hợp của mình, bàn giao máy và công việc đầy đủ, đối chiếu công nợ rõ ràng. Uy tín của một người thợ được hình thành qua cách họ làm việc và cách họ kết thúc công việc.

Gắn bó phải được xây từ hai phía. Người thợ giữ lời, doanh nghiệp cũng phải giữ lời.

06Với chủ doanh nghiệp: giữ người bắt đầu từ việc cụ thể

Theo quan sát của tôi, vẫn có những doanh nghiệp đối xử tử tế với người lao động và duy trì được đội ngũ khá ổn định giữa lúc thị trường xáo trộn.

Tôi không cho rằng có tâm là đủ để tránh mọi khó khăn. Doanh nghiệp còn cần công việc, dòng tiền, mức đãi ngộ phù hợp và cách tổ chức tốt. Nhưng sự tử tế được thực hiện đều đặn có giá trị giữ người rất lớn.

Trả đúng, tính rõ, tổ chức tốt

Trước hết là trả lương đúng hẹn, bảng tính rõ ràng. Phụ cấp, làm thêm giờ, thưởng năng suất phải có cách xác định dễ hiểu. Người lao động cần biết vì sao tháng này mình được khoản ấy, tháng sau có thể thay đổi vì điều gì.

Tiếp theo là điều kiện sống: bữa ăn, chỗ ngủ, lịch nghỉ, phương tiện đi lại từ nơi ở đến công trường. Một chỗ ngủ có điều hòa vẫn chưa đủ nếu người làm ca đêm không thể ngủ yên vào ban ngày.

Rồi đến cách đối xử. Một người quản lý thường xuyên quát mắng, quy lỗi vội vàng có thể làm hỏng rất nhiều công sức tuyển dụng của doanh nghiệp.

Quan tâm đến gia đình người lao động cũng cần thiết: tạo điều kiện khi có việc khẩn cấp, hỏi thăm lúc ốm đau, sắp xếp lịch về nhà hợp lý khi công việc cho phép. Những việc ấy giúp người thợ thấy mình được nhìn nhận như một con người có cuộc sống phía sau công trường.

Nhưng tình cảm cần đi cùng quyền lợi rõ ràng. Không thể dùng câu “anh em như người nhà” để thay cho tiền công hoặc một lời hứa đã đến hạn.

Muốn gắn bó lâu dài, phải có con đường để cùng đi

Doanh nghiệp có thể xây dựng bậc nghề và mức thu nhập tương ứng: người mới, người vận hành độc lập, thợ đa kỹ năng, thợ hướng dẫn, tổ trưởng.

Người thợ nhìn thấy mình học thêm được gì, chịu trách nhiệm thêm ra sao và được hưởng gì khi làm tốt sẽ có lý do cụ thể để ở lại.

Thưởng thâm niên, thưởng hướng dẫn người mới, thưởng theo kết quả dài hạn đều đáng cân nhắc. Với doanh nghiệp phù hợp, có thể nghiên cứu chia sẻ lợi nhuận hoặc chương trình cổ phần cho nhân sự gắn bó lâu năm, nhưng cần cơ chế rõ ràng, phù hợp pháp luật và khả năng thực hiện.

Đừng biến quyền lợi dài hạn thành một lời hẹn không biết bao giờ tới.

Cũng cần thiết kế thưởng cẩn thận. Nếu chỉ thưởng theo khối lượng, người lái có thể bị thúc ép làm quá sức hoặc bỏ qua chăm sóc máy. Nếu chỉ nhìn mức tiêu hao nhiên liệu, có thể đánh giá sai người làm ở điều kiện khó hơn.

Năng suất cần được xem cùng chất lượng, an toàn, điều kiện thi công và tình trạng thiết bị. Cơ chế khuyến khích cũng phải giúp người lao động báo sự cố sớm, không tạo động cơ giấu lỗi để giữ thưởng.

07Giải pháp dài hạn là tạo thêm thợ giỏi

Tuyển dụng giúp giải quyết chỗ trống trước mắt. Đào tạo mới giúp tăng nguồn nhân lực.

Theo tôi, doanh nghiệp nên hợp tác với cơ sở đào tạo nghề, đơn vị cung cấp thiết bị và đội ngũ thợ có kinh nghiệm để xây dựng chương trình sát công việc thực tế.

Người mới cần được học an toàn, kiểm tra máy, thao tác cơ bản, thực hành có giám sát rồi mới được giao việc phù hợp với năng lực. Người hướng dẫn phải được bố trí thời gian và ghi nhận công sức; không thể vừa gánh toàn bộ chỉ tiêu sản lượng vừa kèm người mới mà coi đó là việc thêm miễn phí.

Các doanh nghiệp nhỏ có thể hợp tác tổ chức lớp, chia sẻ nguồn lực đào tạo, thay vì đơn vị nào cũng phải tự làm từ đầu.

Phía bán máy chúng tôi cũng có phần trách nhiệm: hướng dẫn bàn giao nghiêm túc, cung cấp tài liệu đúng dòng máy, phối hợp đào tạo vận hành và chăm sóc thiết bị. Một chiếc máy được bán ra cần có người sử dụng hiểu nó.

Lộ trình gợi ý 30–60–90 ngày

Đây là khung triển khai gợi ý. Mỗi doanh nghiệp cần điều chỉnh theo quy mô và công việc của mình. Quan trọng là đo được điều gì đã tốt lên: ít nghỉ việc đột ngột hơn, giảm giờ máy chờ vì thiếu người, người mới tiến bộ hơn và phản ánh được xử lý đến nơi đến chốn.

08Một chiếc máy tốt cần một người lái tốt, và một nơi làm việc xứng đáng

Tôi vẫn mong bán được nhiều máy. Nhưng nhìn thị trường hôm nay, tôi càng hiểu rằng giao thêm một chiếc máy chỉ là một phần của câu chuyện.

Chiếc máy ấy cần người vận hành. Người vận hành cần thu nhập, sự an toàn và sự tôn trọng. Doanh nghiệp cần năng suất, trách nhiệm và một đội ngũ có thể cùng mình đi qua những giai đoạn khó khăn.

Thiếu một trong những điều ấy, công việc rất dễ chông chênh.

Tôi mừng khi nghề lái máy được coi trọng hơn, khi anh em có thêm cơ hội cải thiện cuộc sống. Tôi cũng hiểu nỗi lo của những chủ máy đang phải giữ tiến độ trong lúc nhân sự biến động.

Vì vậy, điều tôi mong là người lao động chọn việc kỹ hơn và làm nghề chuyên nghiệp hơn; doanh nghiệp trả công xứng đáng hơn và tổ chức công việc tốt hơn.

Lương cao là một lý do để người thợ đến. Được trả đúng, được đối xử công bằng và thấy mình có tương lai mới tạo thêm lý do để họ ở lại.