Trung Quốc bứt phá trong cuộc đua hydro

Trung Quốc bứt phá trong cuộc đua hydro: vận chuyển hydro ở nhiệt độ và áp suất thường, sản xuất hydro trực tiếp từ nước biển, trạm tiếp nhiên liệu hydro chiếm 40% toàn cầu.

Tháng 4/2026, tại một nhà máy ở Thượng Hải, công nhân nạp hydro vào các xe bồn thông thường để vận chuyển. Những chiếc xe này không cần nén áp hay làm lạnh, mà có thể vận chuyển hydro ở điều kiện nhiệt độ và áp suất thường.

Trước đây, hydro thường được cho là chỉ có thể lưu trữ trong các bình thép áp suất cao hoặc dưới dạng hóa lỏng ở nhiệt độ cực thấp – vừa tốn kém vừa tiềm ẩn rủi ro. Tuy nhiên, hiện nay người ta sử dụng chất lỏng hữu cơ làm chất mang để lưu trữ hydro: khi nạp vào là dạng lỏng, đến nơi sẽ tách hydro ra để sử dụng.

Công nghệ này đã đạt bước tiến quan trọng vào tháng 3 năm nay, khi Đại học Công nghệ Hoa Đông phối hợp cùng doanh nghiệp hoàn thiện công nghệ tách hydro cốt lõi trong hệ thống lưu trữ bằng chất lỏng hữu cơ. Công nghệ đã được thẩm định và triển khai vận hành thử nghiệm tại Du Lâm, trở thành một dây chuyền sản xuất có thể vận hành thường xuyên trong thực tế.

Trong những năm gần đây, giá hydro đã giảm rất mạnh. Năm 2020, giá khoảng 70 NDT/kg, còn hiện tại đã xuống dưới 30 NDT/kg. Điều đáng nói là mức giảm này không còn phụ thuộc vào trợ cấp của chính phủ, mà đến từ chính sự tiến bộ của công nghệ và quy mô sản xuất.

Số lượng thiết bị điện phân (electrolyzer) tăng nhanh khiến chi phí mỗi máy giảm tới một nửa. Đồng thời, giá điện từ năng lượng gió và mặt trời ngày càng rẻ, kéo theo chi phí sản xuất hydro bằng điện phân cũng giảm mạnh.

Không chỉ sản xuất, khâu lưu trữ và vận chuyển hydro cũng trở nên đơn giản và tiết kiệm hơn nhờ các công nghệ mới. Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp và tài xế bắt đầu “tính toán bài toán kinh tế” và nhận ra rằng hydro không còn là câu chuyện của tương lai – mà ngay ở hiện tại đã bắt đầu có lợi về chi phí.

Việc sản xuất hydro trước đây từng gặp một “nút thắt” lớn: nước biển không thể điện phân trực tiếp, mà phải qua khử muối trước. Quá trình này vừa tốn nước, vừa tiêu hao thêm điện năng, làm tăng chi phí.

Tuy nhiên, ngày 9/4 năm nay, nhóm nghiên cứu của Tạ Hòa Bình đã công bố một bài báo trên tạp chí con của Nature, cho biết họ đã giải quyết được vấn đề này. Theo đó, nước biển có thể đưa trực tiếp vào thiết bị để điện phân mà không cần xử lý bổ sung, nhưng vẫn tạo ra hydro hiệu quả.

Nghe có vẻ là một cải tiến nhỏ, nhưng ý nghĩa lại rất lớn. Khoảng 70% diện tích Trái Đất là đại dương, và với đường bờ biển dài, Trung Quốc có lợi thế rất lớn. Trong tương lai, nếu xây dựng nhà máy sản xuất hydro tại các khu vực ven biển, nguồn nguyên liệu gần như không còn là vấn đề.

Cũng trong tháng này, chương trình Thời sự CCTV (Xinwen Lianbo) đưa tin về bước tiến mới trong động cơ máy bay sử dụng nhiên liệu hydro. Trước đây, việc máy bay chạy bằng hydro vẫn bị xem như chuyện “khoa học viễn tưởng”, nhưng hiện nay các thử nghiệm bay đã có dữ liệu cụ thể, cho thấy công nghệ này đang tiến gần hơn đến thực tế ứng dụng.

Từ thế kỷ trước, Nhật Bản đã đề xuất xây dựng “xã hội hydro”, nhưng hướng đi khá hẹp: chủ yếu tập trung vào lưu trữ hydro áp suất cao và xe pin nhiên liệu. Do chi phí khó giảm và việc chuyển đổi từ trạm xăng sang trạm hydro gặp nhiều rào cản, nên họ bị “mắc kẹt” ở giai đoạn thử nghiệm suốt hơn 20 năm.

Trong khi đó, Trung Quốc không chạy đua theo tốc độ, mà chọn một cách tiếp cận khác:

• Dùng điện xanh giá rẻ (điện gió, điện mặt trời) làm nền tảng

• Tận dụng lợi thế sản xuất để kéo giảm chi phí thiết bị

• Triển khai trước ở các ngành dễ ứng dụng như cảng biển, nhà máy thép, logistics

Cách làm này giúp công nghệ vừa được áp dụng thực tế, vừa liên tục cải tiến – và cuối cùng lại tạo ra bước “bứt tốc”.

Hiện nay:

• Trung Quốc đã xây dựng hơn 570 trạm nạp hydro, chiếm khoảng 40% toàn cầu

• Công suất “hydro xanh” vượt hơn một nửa thế giới

• Hơn 20 tỉnh đã đưa hydro vào quy hoạch phát triển “15 năm lần thứ 5”

Không chỉ dừng ở định hướng, các địa phương còn cấp đất, hỗ trợ chính sách và phát triển toàn bộ chuỗi công nghiệp: từ thiết bị điện phân, vật liệu bồn chứa, pin nhiên liệu đến xe vận hành – các mắt xích quan trọng cơ bản đều có thể tự chủ.

Vì vậy, nếu nói hydro vẫn chỉ là “câu chuyện tương lai” thì không còn chính xác. Thực tế đã rất rõ ràng:

• Xe kéo chạy hydro đã hoạt động tại cảng

• Lò hoàn nguyên sắt bằng hydro đã được sử dụng trong ngành thép

• Ngay cả ở các khu vực như Nội Mông, bên cạnh các trang trại điện gió cũng đã xuất hiện những trạm sản xuất hydro quy mô nhỏ

Hydro không còn là ý tưởng trên giấy – mà đang dần trở thành một phần của hệ sinh thái năng lượng và công nghiệp thực tế.

Các tổ chức quốc tế dự báo rằng đến năm 2050, thị trường hydro toàn cầu có thể đạt giá trị khoảng 2.500 tỷ USD – tương đương gần một nửa quy mô thị trường dầu mỏ hiện nay.

Trong bối cảnh đó, Trung Quốc không chờ đợi các quốc gia khác thiết lập luật chơi, mà chủ động vừa xây dựng vừa thử nghiệm mô hình phát triển riêng. Chiến lược của họ là phát triển song song nhiều nguồn năng lượng: điện mặt trời, điện gió, điện hạt nhân và hydro. Cách tiếp cận đa trụ cột này giúp giảm rủi ro – nếu một nguồn gặp vấn đề, các nguồn khác vẫn có thể bù đắp.

Trước đây, khi còn phụ thuộc lớn vào dầu mỏ nhập khẩu, bất kỳ gián đoạn nào trong vận chuyển cũng có thể gây áp lực lớn về năng lượng. Nhưng hiện nay, với sự mở rộng của mạng lưới hydro, nguồn năng lượng có thể đến từ nhiều nơi: mái nhà (điện mặt trời), vùng ven biển hay các khu vực sa mạc, hoang mạc giàu tài nguyên tái tạo. Điều này giúp nâng cao khả năng tự chủ và an ninh năng lượng.

Lưu ý: Các dữ liệu trong nội dung được tổng hợp từ nhiều nguồn như truyền thông chính thống, tổ chức nghiên cứu và báo cáo công khai. Những công nghệ được đề cập như lưu trữ hydro bằng chất lỏng hữu cơ, điện phân trực tiếp nước biển hay động cơ hàng không chạy bằng hydro đều dựa trên thông tin đã được công bố. Các nhận định mang tính phân tích, tham khảo.

Bài viết tham khảo về Hydrogen

Tập đoàn SANY hỗ trợ thúc đẩy dự án hydro xanh quy mô gigawatt tại Úc

Sany Hydrogen hoàn thành vòng gọi vốn A trị giá hàng trăm triệu nhân dân tệ, dẫn đầu đột phá về quy mô thiết bị hydro xanh

Xe tải hạng nặng chạy bằng pin nhiên liệu hydro SANY

Xe đầu kéo chạy Hydrogen SANY HQC42503SWFCEV1

Năm 2025, Năm năng lượng Hydrogen của SANY