Tháng trước, Bộ Công Thương ra Quyết định 963 về thay đổi khung giờ cao điểm của hệ thống điện quốc gia rơi hoàn toàn vào buổi tối, 17h30-22h30 (5 giờ), thay vì chia 2 khung như trước. Trong khi đó, khung giờ thấp điểm là 0h-6h (6 giờ).
Các khung giờ sử dụng là căn cứ để tính giá điện theo thời gian. Hiện có khoảng 1,25 triệu công tơ điện đang áp dụng cơ chế này, chủ yếu là của nhóm khách hàng sản xuất, kinh doanh.
Tại hội thảo ngày 15/5, các chuyên gia đánh giá khung giờ cao điểm và thấp điểm mới thuận tiện cho việc đầu tư hệ thống pin lưu trữ năng lượng (Battery Energy Storage System - BESS), giúp doanh nghiệp giảm chi phí.
Ông Trần Quốc Tâm, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng Tái tạo TP HCM (HCMREA), Giám đốc Lithaco, cho rằng doanh nghiệp có thể sạc đầy BESS vào giờ thấp điểm và xả ra dùng song song với điện lưới trong khung cao điểm.
"Bằng cách này, chúng ta có thể mua và lưu trữ điện khi giá rẻ, rồi sử dụng vào thời điểm giá điện cao, giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất", ông Tâm nói.
Theo ông, các hệ thống BESS kích cỡ bằng một container hiện có thể trữ hơn 5 MWh.
Ông Lê Bá Thông, Trưởng phòng phát triển kinh doanh cấp cao Huawei Digital Power Việt Nam, ví dụ mỗi kWh điện kinh doanh vào khung giờ thấp điểm chỉ hơn 1.900 đồng, trong khi giá cao điểm có thể lên đến 5.400 đồng. "Doanh nghiệp có thể tận dụng chênh lệch giá giữa giờ thấp và cao điểm để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tiết giảm chi phí vận hành", ông nói.
Việc gộp thành một khung giờ cao điểm (17h30-22h30) cũng thuận tiện để duy trì tuổi thọ pin. Theo ông Thông, 3 yếu tố chính quyết định tuổi thọ pin gồm nhiệt độ môi trường, chu kỳ sử dụng mỗi ngày và số ngày dùng trong năm.
Với một khung cao và thấp điểm, BESS chỉ cần một chu kỳ sạc xả (sạc đầy và xả gần hết dung lượng) mỗi ngày. Ví dụ, hệ thống lưu trữ của Huawei có thể đạt tuổi thọ khoảng 8.000 chu kỳ, tương đương 20 năm nếu sạc xả một chu kỳ mỗi ngày và 13-15 năm khi sạc xả 2 chu kỳ mỗi ngày như khung giờ cao điểm cũ.
Ông Trần Quốc Tâm cho biết nếu không có pin lưu trữ, khoảng 30% nguồn điện mặt trời sản xuất ra bị lãng phí. Vì thế, nếu sạc BESS bằng năng lượng tái tạo như mặt trời thì sẽ là "cặp đôi hoàn hảo" để giảm phụ thuộc vào điện lưới.
PGS. TS Phạm Trung Kiên, Khoa Công nghệ Vật liệu, Đại học Bách khoa TP HCM, đánh giá BESS là thành phần cốt lõi đi cùng sự phát triển của điện mặt trời và điện gió, giúp điều hòa nguồn năng lượng, cải thiện hiệu suất tải.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, hệ thống pin lưu trữ dự kiến đạt công suất khoảng 10.000-16.300 MW vào 2030, chiếm 5,5-6,9% tổng công suất nguồn điện, để phù hợp với tỷ trọng ngày càng cao của năng lượng tái tạo.
Hệ thống BESS khi kết hợp với năng lượng tái tạo sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn năng lượng hóa thạch. "Điều này đặc biệt quan trọng khi các mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam bắt đầu đối mặt với các rào cản thuế carbon", ông Kiên nhận định.
Không ít doanh nghiệp, nhà đầu tư băn khoăn về chi phí và phương án xử lý pin khi hết vòng đời. Tuy vậy, theo chuyên gia, suất đầu tư điện tái tạo và hệ thống BESS ngày càng giảm. "Cách đây 5 năm, chi phí đầu tư cho 1 MW điện mặt trời 20-25 tỷ đồng, hiện chỉ còn khoảng 10 tỷ", ông Thông nêu.
Ông Trần Quốc Tâm cho biết khi sản lượng tấm pin mặt trời toàn cầu tăng gấp đôi, chi phí sản xuất giảm khoảng 20%. "Xu hướng diễn ra tương tự trong ngành pin lưu trữ. Khi sản lượng bán ra ngày càng tăng, giá pin sẽ tiếp tục hạ, giúp công nghệ này dần dễ tiếp cận hơn", ông nói.
Với pin sau khi sử dụng, ông Tâm cho biết công nghệ hiện nay có thể tái chế đến 85% các thành phần. "Pin sau khi hết hạn là tài nguyên, không phải rác thải", ông nói. Nhưng do nguồn pin lưu trữ thải bỏ ở Việt Nam còn ít nên chưa hình thành doanh nghiệp chuyên thu gom, tái chế.
PGS. TS Phạm Trung Kiên cho rằng trách nhiệm thu hồi và xử lý BESS sau vòng đời nên thuộc về nhà sản xuất. Singapore và châu Âu đã áp trách nhiệm này, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc quy định các hệ thống pin công nghiệp phải được thu gom, phân loại và xử lý.
So sánh khung giờ điện cũ và mới theo quyết định của Bộ Công Thương:
| Nhóm giờ | Quy định mới (Quyết định 963) | Quy định cũ (Thông tư 16/2014) |
| Giờ cao điểm | - Thứ 2-7: 17h30-22h30 (5 giờ) - Chủ nhật: Không có | - Thứ 2-7: 9h30-11h30; 17h-20h (tổng 5 giờ) - Chủ nhật: Không có |
| Giờ bình thường | - Hàng ngày: 6h-17h30; 22h30-24h (13 giờ) - Chủ nhật: 6h-24h | - Thứ 2-7: 4h-9h30; 11h30-17h; 20h-22h (13 giờ) - Chủ nhật: 4h-22h |
| Giờ thấp điểm | - Tất cả ngày: 0h-6h (6 giờ) | - Tất cả ngày: 22h-4h (6 giờ) |
Sẽ áp dụng giá điện riêng cho hệ thống pin lưu trữ BESS
Bộ Công Thương đang xây dựng quy định về giá dịch vụ phát điện của hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Thông tư quy định về giá dịch vụ phát điện của hệ thống pin lưu trữ. Dự thảo đề xuất cơ chế giá hai thành phần, gồm giá công suất tính theo độ sẵn sàng cung cấp điện của BESS; và giá điện năng dựa trên sản lượng thực tế phát lên lưới.
ADB hỗ trợ phát triển pin lưu trữ tại Việt Nam
Việt Nam là một trong 3 thị trường đầu tiên nhận hỗ trợ phát triển giải pháp pin lưu trữ thông qua hợp tác của ADB và GEAPP.
Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Liên minh Năng lượng Toàn cầu vì Con người và Hành tinh (GEAPP) vừa bắt tay lập nền tảng ENABLE chuyên hỗ trợ phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng pin (BESS) cho các nền kinh tế carbon thấp.
Trong đó, ADB điều phối khoản tài trợ 500.000 USD từ Quỹ Đổi mới Năng lượng Thông minh (SEIF) và 250.000 USD từ GEAPP. ENABLE sẽ huy động nguồn lực tài chính và nhân lực từ ADB, GEAPP cùng các đối tác để tăng tốc thực hiện các dự án BESS, với 3 thị trường đầu tiên là Việt Nam, Mông Cổ và Campuchia.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh được Chính phủ phê duyệt vào tháng 4, giải pháp pin lưu trữ được định hướng phát triển để phục vụ nhu cầu hệ thống và kết hợp với năng lượng tái tạo. Chúng được bố trí phân tán gần các trung tâm nguồn điện gió, điện mặt trời hoặc trên hệ thống điện tại các trung tâm phụ tải.
Vào 2030, dự kiến đạt công suất pin lưu trữ khoảng 10.000 - 16.300 MW. Định hướng đến 2050, công suất mở rộng lên 95.983 - 96.120 MW để phù hợp với tỷ trọng cao của năng lượng tái tạo. "Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu 49% tổng công suất điện đến từ năng lượng mặt trời và gió. Nhưng để đạt được điều đó, chúng ta cần thiết lập hệ thống pin lưu trữ năng lượng", ông Nguyễn Mạnh Cường, đại diện Viện Năng lượng Việt Nam nhận định.
